नैसर्गिक शेती: निसर्गासोबत, आरोग्यासोबत, समृद्धीसोबत!
नैसर्गिक शेती ही आजच्या काळातील पर्यावरणस्नेही आणि शाश्वत शेतीची क्रांतिकारी पद्धती आहे. रासायनिक खते, कीटकनाशके, कृत्रिम औषधे किंवा GM बियाण्यांचा पूर्णपणे त्याग करून ही शेती केली जाते. त्याऐवजी निसर्गाच्या नैसर्गिक प्रक्रिया, मातीतील सूक्ष्मजीव, देशी जनावरांचे शेण-मूत्र, वनस्पतीजन्य द्रावणे आणि मिश्र पीक पद्धती यांचा आधार घेतला जातो.जपानी शेतकरी मसनोबू फुकौका यांनी ‘वन-स्ट्रॉ रिव्होल्यूशन’ पुस्तकातून ही संकल्पना जगासमोर आणली. भारतात मात्र ती प्राचीन वैदिक आणि परंपरागत शेतीशी जोडली जाते. आज नॅशनल मिशन ऑन नॅचरल फार्मिंग आणि राज्य सरकारांच्या योजनांमुळे महाराष्ट्रासह देशभरात ही पद्धती वेगाने लोकप्रिय होत आहे. याला कमी खर्चाची नैसर्गिक शेती (Low Budget Natural Farming) असेही म्हणतात, कारण बाह्य खर्च जवळपास शून्य होतो.नैसर्गिक शेतीची मुख्य तत्त्वे
नैसर्गिक शेती ही आजच्या काळातील पर्यावरणस्नेही आणि शाश्वत शेतीची क्रांतिकारी पद्धती आहे. रासायनिक खते, कीटकनाशके, कृत्रिम औषधे किंवा GM बियाण्यांचा पूर्णपणे त्याग करून ही शेती केली जाते. त्याऐवजी निसर्गाच्या नैसर्गिक प्रक्रिया, मातीतील सूक्ष्मजीव, देशी जनावरांचे शेण-मूत्र, वनस्पतीजन्य द्रावणे आणि मिश्र पीक पद्धती यांचा आधार घेतला जातो.जपानी शेतकरी मसनोबू फुकौका यांनी ‘वन-स्ट्रॉ रिव्होल्यूशन’ पुस्तकातून ही संकल्पना जगासमोर आणली. भारतात मात्र ती प्राचीन वैदिक आणि परंपरागत शेतीशी जोडली जाते. आज नॅशनल मिशन ऑन नॅचरल फार्मिंग आणि राज्य सरकारांच्या योजनांमुळे महाराष्ट्रासह देशभरात ही पद्धती वेगाने लोकप्रिय होत आहे. याला कमी खर्चाची नैसर्गिक शेती (Low Budget Natural Farming) असेही म्हणतात, कारण बाह्य खर्च जवळपास शून्य होतो.नैसर्गिक शेतीची मुख्य तत्त्वे
- पूर्ण रसायनमुक्त शेती
- जीवामृत, बीजामृत, घनजीवामृत – देशी गायीचे शेण, गोमूत्र, गूळ, चणादाळ पीठ यांचे नैसर्गिक द्रावण
- मल्चिंग – पिकांच्या अवशेषांनी जमीन आच्छादणे (ओलावा टिकतो, तण कमी होतात)
- मिश्र पिके व बहुस्तरीय पीक पद्धत – फळझाडे, धान्य, डाळी, भाजीपाला, फुले एकत्र
- माती जिवंत ठेवणे – सूक्ष्मजीव आणि गांडूळांची संख्या वाढवणे
नैसर्गिक शेतीचे प्रमुख फायदे
- मातीची सुपीकता नैसर्गिकरित्या वाढते आणि दीर्घकाळ टिकते
- सुरुवातीला उत्पादन कमी वाटले तरी नंतर स्थिर, चवदार आणि पौष्टिक उत्पादन
- पाण्याचा वापर ३०-५०% कमी, जमिनीची धूप थांबते
- जैवविविधता वाढते, पर्यावरण संतुलित राहते
- शेतकऱ्याचा खर्च कमी होऊन निव्वळ नफा वाढतो
- विषमुक्त उत्पादने → चांगले आरोग्य + बाजारात प्रीमियम भाव
आमचा अनुभव – सुंदरगढी फार्म
सुंदरगढी फार्म येथे आम्ही पूर्ण नैसर्गिक आणि एकात्मिक शेती करतो. यात समाविष्ट आहे:
- देशी कुक्कुट पालन (कोंबडीची विष्ठा → नैसर्गिक खत)
- मासे पालन (रोहू, कटला – तळ्याचे पाणी शेतीसाठी)
- रसायनविरहित भाजीपाला (टोमॅटो, वांगी, भोपळी मिरची, पालक, मेथी, कोशिंबीर इ.)
- फळबाग (आंबा, चिकू, पेरू, सीताफळ, लिंबू, जांभूळ, आवळा इ.)
कुक्कुट-मासे पालनातून मिळणारे सेंद्रिय खत थेट शेतात वापरले जाते. कडुनिंब, मिरची-लसूण अर्क सारखे नैसर्गिक कीडनाशक आणि जीवामृत यांचा वापर करून आम्ही दर्जेदार, चवदार आणि विषमुक्त उत्पादने घेतो. हे सर्व एकत्र करून आम्ही संपूर्ण पर्यावरणचक्र तयार केले आहे.नैसर्गिक शेती ही फक्त शेती नाही, तर एक जीवनशैली आहे. ती आपल्याला निसर्गाशी जोडते, आरोग्य देते आणि येणाऱ्या पिढ्यांसाठी शाश्वत जग निर्माण करते.तुम्हालाही नैसर्गिक शेती करायची असेल, आमच्या उत्पादनांची माहिती हवी असेल किंवा फार्मला भेट द्यायची असेल तर नक्की संपर्क साधा!सुंदरगढी फार्म
सारबेटे रोड, अमळनेर
डॉ. हिम्मत सुर्यवंशी
मोबाइल: 8329315511
निसर्गासोबत चालत राहूया… कारण खरी समृद्धी निसर्गातच आहे!
सुंदरगढी फार्म
सुंदरगढी फार्म