PMO चे नवीन नाव ‘सेवा तीर्थ’; देशभरातील राजभवनांना ‘लोक भवन’ म्हणून ओळख
नवी दिल्ली/प्रतिनिधी – वर्षा चव्हाण
केंद्र सरकारने प्रशासकीय संकल्पनांना नवीन सांस्कृतिक ओळख देण्याच्या दिशेने मोठा निर्णय घेत पंतप्रधान कार्यालयाचे (PMO) नाव बदलून ‘सेवा तीर्थ’ असे घोषित केले आहे. तसेच, देशभरातील राजभवनांना आता ‘लोक भवन’ आणि राज्यपालांच्या निवासस्थानांना ‘लोक निवास’ म्हणून संबोधले जाणार आहे. केंद्रीय सचिवालयाला ‘कर्तव्य भवन’ हे नवे नाव देण्यात आले आहे.
सरकारने म्हटले आहे की, “ही बदल प्रक्रिया केवळ प्रशासकीय नसून सांस्कृतिक परिवर्तनाचे प्रतीक आहे. आम्ही सत्तेऐवजी सेवाभावाकडे पुढे जात आहोत.”
➤ वसाहतवादी मानसिकतेपासून मुक्ततेचा प्रयत्न
गृहमंत्रालयाने स्पष्ट केले की ‘राजभवन’ ही संज्ञा वसाहतवादी परंपरेतून उद्भवलेली आहे. राज्यपालांच्या परिषदेत घेतलेल्या चर्चेनुसार, लोकाभिमुख शासनाची तत्त्वे अधोरेखित करण्यासाठी नवीन नावे स्वीकारण्यात आली.
🟢PMO आता नवीन कॅम्पसमध्ये — ‘सेवा तीर्थ’ मध्ये स्थलांतरित
सेंट्रल व्हिस्टा पुनर्विकास प्रकल्पाअंतर्गत 78 वर्षे जुन्या साउथ ब्लॉकमधील PMO आता अत्याधुनिक सुविधा असलेल्या नवीन कॅम्पसमध्ये हलविण्यात येणार आहे. कॅबिनेट सचिव टी. व्ही. सोमनाथन यांनी अलीकडेच ‘सेवा तीर्थ-2’ मध्ये उच्चस्तरीय बैठक घेऊन या बदलाची पुष्टी केली.
🔹सेवा तीर्थचे तीन प्रमुख विभाग
सेवा तीर्थ-1 – पंतप्रधान कार्यालय
सेवा तीर्थ-2 – कॅबिनेट सचिवालय
सेवा तीर्थ-3 – राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागार (NSA) कार्यालय
🟠सेंट्रल व्हिस्टा प्रकल्प – काय आहे?
राष्ट्रपती भवन ते इंडिया गेटदरम्यानच्या संपूर्ण प्रशासकीय क्षेत्राचा व्यापक पुनर्विकास हा या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पाचा मुख्य भाग आहे.
🔶प्रकल्पातील महत्त्वाचे घटक
नवीन संसद भवन
प्रधानमंत्री व उपराष्ट्रपती निवासस्थान
आधुनिक कॉमन सेंट्रल सेक्रेटेरिएट (‘कर्तव्य भवन’)
मंत्रालयांचे एकत्रित कार्यालय ब्लॉक्स
कर्तव्य पथाचे (माजी राजपथ) आधुनिकीकरण
सप्टेंबर 2019 मध्ये जाहीर झालेल्या या प्रकल्पासाठी सरकारने सुमारे ₹20,000 कोटींची तरतूद केली आहे.
🟡कर्तव्य पथ परिसरातील बदल
सरकारच्या योजनेनुसार कर्तव्य पथ परिसर पादचारी-अनुकूल, हरित आणि आधुनिक प्रशासकीय केंद्र म्हणून विकसित होत आहे. केंद्रीय मंत्रालयांसाठी 10 नवीन कार्यालय ब्लॉक्स उभारण्यात आले आहेत. एक ब्लॉक कार्यान्वित झाला असून तीन ब्लॉक्स आणखी तयार आहेत.
🟤नॉर्थ ब्लॉक–साउथ ब्लॉकचे रूपांतर
ऐतिहासिक नॉर्थ ब्लॉक आणि साउथ ब्लॉक या दोन्ही इमारती आता ‘युग-युगीन भारत संग्रहालय’ मध्ये रूपांतरित होणार आहेत. या प्रकल्पासाठी फ्रान्सच्या नामांकित म्युझियम डेव्हलपमेंट एजन्सीसोबत भागीदारी करण्यात आली आहे.
एकूण काय? तर नावांतील बदल, नवीन प्रशासकीय संकुले आणि सेंट्रल व्हिस्टाची आधुनिक रचना यांमुळे भारताच्या प्रशासनव्यवस्थेत एक व्यापक सांस्कृतिक व संरचनात्मक परिवर्तन होत असल्याचे सरकारचे म्हणणे आहे — “सत्तेपासून सेवेकडे” या मंत्राची पुनर्प्रतिपत्ती.
