पद्मश्री शंकरबाबा पापळकर: अनाथांच्या हृदयातील आधार आणि प्रेमाचा सूरज
जिथे अंधार संपतो, तिथे एका किरणाची सुरुवात होते. आणि महाराष्ट्राच्या अमरावती जिल्ह्यातील वझ्झार गावात हा किरण आहे – पद्मश्री शंकरबाबा पापळकर. वयाच्या 81व्या वर्षीही त्यांच्या डोळ्यातील चमक आणि हृदयातील करुणा अखंड आहे. त्यांचे जीवन म्हणजे एक गीत आहे – प्रेम, समर्पण आणि मानवतेचे. अनाथ, दिव्यांग आणि उपेक्षित मुलांच्या आयुष्यातील दुःखाला त्यांनी आपल्या मायेच्या मिठीत सामावून घेतले आणि त्यांना स्वप्नांचे पंख दिले. शंकरबाबा हे नाव नाही, तर एक भावना आहे – ज्याने हजारो आयुष्यांना नवे जीवन बहाल केले.
एका साध्या माणसाची असाधारण सुरुवात
शंकरबाबा पुंडलिकराव पापळकर यांचा जन्म एका साध्या कुटुंबात झाला. त्यांचे आयुष्य सुखासुखी असताना, त्यांच्या मनात समाजातील वंचित मुलांच्या वेदनांनी घर केलं. रस्त्यावर भटकणारी मुले, कचऱ्याच्या ढिगाऱ्यात सापडलेली बाळे, आणि समाजाने नाकारलेली दिव्यांग मुले – या सगळ्यांच्या रडण्यात त्यांना जीवनाचा अर्थ सापडला. 1980 च्या दशकात त्यांनी अमरावतीच्या वझ्झार गावात एक छोटासा आश्रम सुरू केला. हा आश्रम केवळ भिंती आणि छत नव्हता, तर एक मायेचं घर होतं, जिथे प्रत्येक मुलाला आई-वडिलांचा आधार, बंधू-भावांचं प्रेम आणि स्वप्न पाहण्याचं बळ मिळालं.आज या आश्रमात 123 हून अधिक मुले राहतात – अनाथ, अंध, मूकबधिर, आणि मानसिकदृष्ट्या अस्थिर. प्रत्येक मुलाच्या डोळ्यात शंकरबाबा स्वतःचं प्रतिबिंब पाहतात. त्यांच्यासाठी ही मुले केवळ जबाबदारी नाहीत, तर त्यांचं कुटुंब आहेत. सकाळी लवकर उठून मुलांना शाळेत तयार करणं, त्यांच्यासोबत खेळणं, त्यांच्या कहाण्या ऐकणं, आणि रात्री त्यांना झोपवताना त्यांच्या कपाळावर हात फिरवणं – शंकरबाबा यांचं जीवन म्हणजे मुलांसाठी अखंड समर्पण.
मालाची कहाणी: शंकरबाबांच्या प्रेमाचा चमत्कार
जळगाव रेल्वे स्टेशनच्या कचऱ्याच्या डब्यात एक अंध बाळ रडत पडली होती. ती एका अनोळखी जगात एकटी होती, जिथे तिला कोणीही नको होतं. पण शंकरबाबांच्या हृदयाने त्या रडण्याला ऐकलं. त्यांनी त्या बाळाला आपल्या आश्रमात आणलं आणि तिला नाव दिलं – माला पापळकर. हे नाव फक्त ओळख नव्हतं, तर एका नव्या आयुष्याचा आधार होतं. मालाला शिक्षण, प्रेम आणि आत्मविश्वास दिला गेला. ती अभ्यासात हुशार होती, आणि तिच्या स्वप्नांना पंख मिळाले शंकरबाबांच्या विश्वासाने. आज माला नागपूर जिल्हाधिकारी कार्यालयात महसूल सहाय्यक म्हणून कार्यरत आहे. ज्या मुलीला कचऱ्यात टाकलं होतं, ती आज एका सन्माननीय पदावर बसून संपूर्ण महाराष्ट्राचा अभिमान वाढवते. मालाच्या यशामागे शंकरबाबांचा हात आहे – एक हात जो आधार देतो, प्रेम देतो, आणि स्वप्नांना आकार देतो.
अनाथांचे वडील: एक प्रेमळ कुटुंब
शंकरबाबांचा आश्रम म्हणजे एक चमत्कार आहे. इथे प्रत्येक मुलाला शिक्षण, व्यावसायिक प्रशिक्षण, आणि मानसिक आधार मिळतो. दिव्यांग मुलांसाठी विशेष थेरपी आणि कौशल्य विकासाचे कार्यक्रम राबवले जातात. शंकरबाबा म्हणतात, “प्रत्येक मुलात एक चमक आहे, फक्त ती ओळखण्यासाठी डोळे आणि हृदय लागतं.” त्यांच्या या विश्वासाने अनेक मुले आज स्वावलंबी झाली आहेत – काही शिक्षक झाले, काही उद्योजक, तर काही सरकारी अधिकारी. प्रत्येक यशोगाथा शंकरबाबांच्या प्रेमाची आणि त्यांच्या अथक परिश्रमाची साक्ष आहे.त्यांच्या कार्यामुळे 2018 मध्ये महाराष्ट्र सरकारने अनाथ मुलांसाठी शिक्षण आणि नोकरीत 1% आरक्षणाचा ऐतिहासिक निर्णय घेतला. हा निर्णय शंकरबाबांच्या कार्याचा परिणाम होता, ज्याने हजारो मुलांना नव्या संधी मिळाल्या. पण शंकरबाबा यांना यशाचा गाजावाजा नको. त्यांच्यासाठी खरी संपत्ती आहे ती त्यांच्या मुलांचे हसरे चेहरे आणि त्यांच्या डोळ्यातील स्वप्नं.
पद्मश्री: एका मायेच्या मिठीचा सन्मान
26 जानेवारी 2024 रोजी जेव्हा शंकरबाबा पापळकर यांना पद्मश्री पुरस्काराची घोषणा झाली, तेव्हा संपूर्ण महाराष्ट्रात आनंदाची लहर पसरली. हा पुरस्कार त्यांच्या 40 वर्षांच्या अखंड सेवेचा सन्मान होता. पण शंकरबाबा यांच्या साधेपणाने सगळ्यांचं मन जिंकलं. त्यांनी भावुक होऊन म्हटलं, “हा पुरस्कार माझ्या मुलांचा आहे. मी माझ्या काही मुलांना घेऊन दिल्लीला जाईन आणि त्यांच्या कहाण्या सगळ्यांना सांगेन.” त्यांनी हा पुरस्कार आपल्या आश्रमातील मुलांना समर्पित केला, आणि यातच त्यांचं मोठेपण दिसतं.
प्रेरणेचा सूरज
शंकरबाबा पापळकर हे केवळ सामाजिक कार्यकर्ते नाहीत, तर ते एक प्रेरणास्थान आहेत. त्यांनी सिद्ध केलं की एक माणूस, एक हृदय आणि एक संकल्प समाज बदलू शकतो. त्यांचा आश्रम म्हणजे एक मंदिर आहे, जिथे प्रत्येक मुलाला देवाचं स्थान मिळतं. त्यांचं कार्य फक्त महाराष्ट्रापुरतं मर्यादित नाही; त्यांनी देशाला दाखवून दिलं की प्रेम आणि करुणा यापेक्षा मोठी शक्ती नाही.आजही शंकरबाबा आपल्या मुलांसाठी अखंड झटतात. वृद्धावस्थेतही त्यांचा उत्साह आणि प्रेम कमी झालेलं नाही. त्यांचं एक स्वप्न आहे – “कोणतंही मूल रस्त्यावर एकटं राहू नये.” आणि हे स्वप्न पूर्ण करण्यासाठी ते आपलं प्रत्येक श्वास अर्पण करतात.
शंकरबाबा पापळकर यांची कहाणी सांगते की खरा हिरो तो नसतो जो जग जिंकतो, तर तो असतो जो दुसऱ्याच्या आयुष्यात उजेड आणतो. त्यांनी हजारो मुलांना फक्त आश्रयच दिला नाही, तर त्यांना स्वप्नं पाहण्याचं धाडस आणि ती पूर्ण करण्याचं बळ दिलं. शंकरबाबा, तुमच्या या मायेच्या मिठीला आमचा कोटी कोटी प्रणाम. तुमच्या कार्याने प्रत्येक हृदयाला प्रेरणा मिळाली आहे – की जिथे प्रेम आहे, तिथे आशा आहे, आणि जिथे आशा आहे, तिथे नवं जीवन आहे.
