⚖️ कायद्यातील समानता विरुद्ध घरातील वास्तव: काम करणाऱ्या महिलांवरील अदृश्य भार
– ॲड. संयोगिता सुर्यवंशी, पुणे
भारतीय संविधानातील कलम 14 प्रत्येक नागरिकाला कायद्यापुढे समानता आणि समान संरक्षणाचा अधिकार देते. विविध कायदे, धोरणे आणि न्यायालयीन निर्णयांमधून स्त्री-पुरुष समानतेचा सातत्याने पुनरुच्चार केला जातो.
पण थेट प्रश्न विचारूया,
ही समानता आपल्या घरांच्या चार भिंतीत खरंच दिसते का?
⚖️ सामाजिक वास्तव – कागदावर समानता, प्रत्यक्षात दुहेरी ओझं
आजची महिला:
सुशिक्षित आहे, आर्थिकदृष्ट्या सक्षम आहे, कुटुंबाच्या उत्पन्नात समान वाटा उचलते.
पण वास्तवात ती:
दोन नव्हे, तीन भूमिका निभावते – प्रोफेशनल, गृहिणी आणि केअरगिव्हर
🏠 घरातील वास्तव: असमानतेची रोजची पुनरावृत्ती
एक साधं चित्र –
नवरा:
सकाळी तयार होतो, टिफिन घेतो, ऑफिसला जातो.
संध्याकाळी येतो, आराम करतो, स्क्रीनसमोर वेळ घालवतो.
जेवण उशिरा झालं तर नाराजी, टोमणे, चिडचिड.
बायको:
सकाळपासूनच दिवसाची मॅरेथॉन –
स्वयंपाक, मुलांची तयारी, शाळा, घरकाम, सासू-सासऱ्यांची काळजी,
आणि मग स्वतःची नोकरी.
संध्याकाळी परतल्यावर पुन्हा:
स्वयंपाक, मुलांचा अभ्यास, घर व्यवस्थापन, नातेसंबंध सांभाळणे.
ही “मदत” नाही, हा तिच्यावर लादलेला पूर्णवेळ अतिरिक्त कामाचा बोजा आहे
📊 योगदान – जे कोणी मान्य करत नाही
काम करणारी महिला:
कुटुंबाचा आर्थिक स्तर उंचावते, मुलांच्या शिक्षणात गुंतवणूक करते, आर्थिक स्थैर्य निर्माण करते.
पण इथेच थांबत नाही,
👉 ती शहराच्या अर्थचक्राला चालना देते
👉 ती राज्याच्या विकासात सक्रिय घटक असते
👉 ती देशाच्या GDP मध्ये प्रत्यक्ष योगदान देते
ती फक्त घर चालवत नाही, ती अर्थव्यवस्था चालवते.
तरीही प्रश्न तिलाच विचारला जातो,
“घर नीट सांभाळता येत नाही का?”
⚠️ खरा प्रश्न, स्वातंत्र्य नाही, मानसिकतेचा आहे.
बर्याचदा म्हटलं जातं:
“महिला खूप स्वतंत्र झाल्या आहेत.”
पण वास्तव वेगळं सांगतं,
महिला बदलल्या आहेत, पण पुरुषांची मानसिकता अजूनही बदललेली नाही
आजही अनेकांना वाटतं:
घरकाम = महिलांची जबाबदारी
पैसा कमावणे = पुरुषांची अंतिम जबाबदारी
हीच विचारसरणी असमानतेची मुळं आहे.
⚖️ अदृश्य श्रम = शोषण
घरातील काम: पगार नाही, सुट्टी नाही, मान्यता नाही.
उलट:
“हे तुझंच काम आहे” असा उपदेश
मुलगी काम करते → “कर्तव्य”
मुलगा काम करतो → “लाजिरवाणी गोष्ट”
हा दांभिकपणा नाही तर काय?
आई-वडील अभिमानाने म्हणतात:
“आमच्या मुलाला आम्ही कधी घरकाम लावलं नाही”
हा अभिमान नाही,
ही असमानतेची पायाभरणी आहे.
📉 परिणाम – शांत पण गंभीर
या व्यवस्थेचे परिणाम:
शारीरिक थकवा, मानसिक ताण, करिअरमध्ये अडथळे, स्वतःसाठी वेळेचा पूर्ण अभाव, आणि कधी कधी नैराश्याच्या टोकाला पोहोचणारी अवस्था.
ती कमावते, सांभाळते, आणि तरीही तिच्या कष्टांची किंमत शून्य
⚖️ समानता कायद्याने नाही तर वागण्यातून दिसली पाहिजे.
कायदा अधिकार देतो, पण सहभाग आणि संवेदनशीलता शिकवत नाही.
खरी समानता तेव्हाच:
जबाबदाऱ्या वाटल्या जातात,
श्रमाची किंमत ओळखली जाते
“भूमिका” नव्हे, “व्यक्ती” म्हणून स्वीकारलं जातं
🧭 पुढचा मार्ग, “मदत” नव्हे, “भागीदारी”
जर दोघेही काम करत असतील, तर:
घरकाम दोघांचे
मुलांची जबाबदारी दोघांची
निर्णय प्रक्रियेत समान सहभाग
समानता म्हणजे:
“मी मदत करतो” नाही
“ही माझीही जबाबदारी आहे”
🔚 निष्कर्ष
प्रश्न महिला स्वतंत्र झाल्याचा नाही.
खरा प्रश्न आहे:
समाज अजूनही समानतेसाठी तयार आहे का?
जोपर्यंत:
घरात समानता येत नाही
मानसिकता बदलत नाही
तोपर्यंत:
संविधानातील समानता ही फक्त कागदावरचीच राहणार आहे.
यावर तुमची मत नोंदवा.
