राज्यसभेत ‘वंदे मातरम्’ अपमान प्रतिबंधक विधेयक मंजूर; राष्ट्रीय गीताच्या अपमानास आता कठोर शिक्षा
नवी दिल्ली/प्रतिनिधी – वर्षा चव्हाण
संसदेच्या पावसाळी अधिवेशनात महत्त्वपूर्ण घडामोड घडली असून, लोकसभेत पेपरलीक प्रतिबंधक विधेयक मंजूर झाल्यानंतर आता राज्यसभेने ‘राष्ट्रीय सन्मानाचा अपमान प्रतिबंधक (सुधारणा) विधेयक, २०२६’ आवाजी मतदानाने मंजूर केले आहे. या विधेयकामुळे ‘वंदे मातरम्’ या राष्ट्रीय गीताचा जाणीवपूर्वक अपमान करणे, त्याच्या गायनात अडथळा आणणे किंवा राष्ट्रीय सन्मानाला बाधा पोहोचवणारे कृत्य करणे हा दंडनीय गुन्हा ठरणार आहे.
विधेयकावर सभागृहात चर्चा सुरू असताना काँग्रेसच्या नेतृत्वाखालील विरोधी पक्षांनी विविध मुद्द्यांवर गदारोळ केला. त्यानंतर विरोधी सदस्यांनी सभात्याग केला. विरोधकांच्या अनुपस्थितीत सरकारने हे विधेयक आवाजी मतदानाने मंजूर करून घेतले.
चर्चेला उत्तर देताना केंद्रीय गृह राज्यमंत्री नित्यानंद राय यांनी काँग्रेसवर जोरदार टीका केली. “काँग्रेस लांगुलचालनाचे राजकारण करत असून ‘वंदे मातरम्’च्या राष्ट्रीय सन्मानाचा अपमान करण्याचा प्रयत्न करत आहे,” असा आरोप त्यांनी केला. तसेच ‘वंदे मातरम्’ हे भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्याचे प्रेरणास्थान असून राष्ट्रीय अस्मिता, संस्कृती आणि देशभक्तीचे प्रतीक आहे. त्यामुळे त्याला कायदेशीर संरक्षण देणे आवश्यक आहे, असेही त्यांनी स्पष्ट केले.
🔷काय आहे विधेयकातील प्रमुख तरतुदी?
या विधेयकाद्वारे ‘राष्ट्रीय सन्मानाचा अपमान प्रतिबंधक कायदा, १९७१’ मध्ये दुरुस्ती करण्यात आली आहे. आतापर्यंत या कायद्यात राष्ट्रध्वज, राज्यघटना आणि राष्ट्रगीत ‘जन गण मन’ यांच्या सन्मानाच्या संरक्षणाची तरतूद होती. आता त्यामध्ये ‘वंदे मातरम्’ या राष्ट्रीय गीताचाही समावेश करण्यात आला आहे.
🔸कोणती कृत्ये गुन्हा मानली जाणार?
दुरुस्तीनुसार खालील कृत्ये दंडनीय ठरतील:
– जाणीवपूर्वक ‘वंदे मातरम्’चा अपमान किंवा अवमान करणे
– राष्ट्रीय गीताच्या गायनात अडथळा निर्माण करणे
– गायन सुरू असताना गोंधळ घालणे किंवा कार्यक्रमात व्यत्यय आणणे
– राष्ट्रीय गीताबाबत सार्वजनिकरित्या अपमानास्पद वर्तन करणे
– राष्ट्रीय सन्मानाला बाधा पोहोचेल अशी कोणतीही जाणीवपूर्वक कृती करणे
🔴काय असेल शिक्षा?
या कायद्यांतर्गत दोषी आढळणाऱ्या व्यक्तीला:
– कमाल ३ वर्षांपर्यंत कारावास, किंवा
– दंड, किंवा
– कारावास आणि दंड अशा दोन्ही शिक्षा होऊ शकतात.
याशिवाय, गुन्ह्याची पुनरावृत्ती झाल्यास किमान १ वर्षाच्या कारावासाची तरतूद करण्यात आली आहे.
🟡सरकारची भूमिका
केंद्र सरकारच्या मते, स्वातंत्र्यलढ्यात *’वंदे मातरम्’ने देशवासीयांमध्ये राष्ट्रभक्तीची भावना जागविण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे. त्यामुळे राष्ट्रगीत ‘जन गण मन’ प्रमाणेच *’वंदे मातरम्’**लाही कायदेशीर संरक्षण मिळणे आवश्यक असल्याची भूमिका सरकारने मांडली. या दुरुस्तीमुळे राष्ट्रीय सन्मानाशी संबंधित कायदा अधिक प्रभावी होईल, असा सरकारचा दावा आहे.
🟢पुढील प्रक्रिया
राज्यसभेची मंजुरी मिळाल्यानंतर हे विधेयक आता राष्ट्रपतींच्या मंजुरीसाठी पाठविण्यात येणार आहे. राष्ट्रपतींची संमती मिळाल्यानंतर ते कायद्यात रूपांतरित होईल आणि त्यातील तरतुदी देशभर लागू होतील.
