मोबाइल रिचार्जच्या नियमांत मोठा बदल; 30 दिवसांचे प्लॅन आणि फक्त कॉलिंगचे पर्याय उपलब्ध होणार
नवी दिल्ली, प्रतिनिधी – वर्षा चव्हाण
मोबाइल वापरकर्त्यांसाठी महत्त्वाची बातमी आहे. दूरसंचार नियामक प्राधिकरणाने (TRAI) मोबाइल रिचार्जच्या नियमांमध्ये महत्त्वपूर्ण बदल केले आहेत. नव्या नियमांमुळे ग्राहकांना 30 दिवसांची वैधता असलेले रिचार्ज प्लॅन, तसेच फक्त व्हॉइस कॉलिंग आणि SMSची सुविधा देणारे प्लॅन अधिक प्रमाणात उपलब्ध होण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे.
TRAI ने 22 सप्टेंबर 2026 रोजी Telecom Consumers Protection (13th Amendment) Regulations, 2026 अधिसूचित केले. या सुधारित नियमांनुसार दूरसंचार सेवा पुरवणाऱ्या कंपन्यांना व्हॉइस आणि SMS-only Special Tariff Vouchers (STVs) उपलब्ध करून देण्याची सुविधा वाढवावी लागणार आहे.
🟢28 दिवसांच्या रिचार्जचा प्रश्न ऐरणीवर
मोबाइल कंपन्यांच्या अनेक प्रीपेड प्लॅनची वैधता सध्या 28 दिवसांची असते. त्यामुळे ग्राहकांना वर्षातील 12 महिन्यांसाठी 12 रिचार्ज करण्याऐवजी अनेक वेळा 13 रिचार्ज करावे लागतात.
याच मुद्द्यावर राज्यसभा खासदार राघव चड्ढा यांनी संसदेत प्रश्न उपस्थित केला होता. एका वर्षात 12 महिने असताना अनेक कंपन्यांचे ‘मंथली’ प्लॅन 28 दिवसांचेच का असतात, असा सवाल त्यांनी केला होता. ग्राहकांना 30 दिवसांची वैधता असलेले प्लॅन उपलब्ध करून द्यावेत, अशी मागणीही त्यांनी केली होती.
नव्या नियमांमुळे ग्राहकांना 30 दिवसांची वैधता असलेले पर्याय मिळण्याची शक्यता वाढली आहे.
🔴दर महिन्याला त्याच तारखेला रिचार्जचा पर्याय
सुधारित नियमांमध्ये ग्राहकांच्या सोयीसाठी आणखी एक महत्त्वाची तरतूद करण्यात आली आहे. दूरसंचार कंपन्यांना असा व्हाउचर उपलब्ध करून देता येईल, ज्याचे नूतनीकरण दर महिन्याला त्याच तारखेला होईल.
उदाहरणार्थ, एखाद्या ग्राहकाने महिन्याच्या 10 तारखेला असा प्लॅन घेतला, तर पुढील महिन्यातही त्याचे नूतनीकरण 10 तारखेलाच होऊ शकते. त्यामुळे ग्राहकांना रिचार्जची तारीख लक्षात ठेवणे अधिक सोपे होईल.
🟡डेटा नको, फक्त कॉलिंग हवे? आता पर्याय वाढणार
मोबाइल इंटरनेटचा वापर न करणाऱ्या किंवा अत्यंत कमी करणाऱ्या ग्राहकांसाठीही हा बदल महत्त्वाचा आहे.
अनेक ग्राहकांना मोबाइलचा वापर प्रामुख्याने इनकमिंग-आउटगोइंग कॉल्स आणि SMSसाठी करायचा असतो. मात्र अनेक रिचार्ज प्लॅनमध्ये कॉलिंगसोबत डेटा आणि इतर सुविधा अनिवार्यपणे जोडलेल्या असतात.
नव्या नियमांनुसार व्हॉइस आणि SMS-only STVs अधिक प्रमाणात उपलब्ध करून देण्याची तरतूद करण्यात आली आहे. म्हणजेच डेटा नको असलेल्या ग्राहकांना त्यांच्या गरजेनुसार केवळ कॉलिंग आणि SMSसाठी रिचार्ज करण्याचा पर्याय मिळू शकतो.
🟤ज्येष्ठ नागरिक आणि कमी डेटा वापरणाऱ्यांना फायदा
फक्त कॉलिंगसाठी मोबाइल वापरणाऱ्या ग्राहकांसाठी हे प्लॅन उपयुक्त ठरू शकतात. विशेषतः ज्येष्ठ नागरिक, कमी बजेटमध्ये मोबाइल वापरणारे ग्राहक आणि डेटा सेवांची आवश्यकता नसलेले ग्राहक यांना याचा फायदा होण्याची शक्यता आहे.
राघव चड्ढा यांनीही अशा ग्राहकांसाठी व्हॉइस-only प्रीपेड प्लॅन उपलब्ध करण्याची गरज व्यक्त केली होती.
🟣कमी कालावधीच्या प्लॅनवरही नवीन नियम
TRAI च्या सुधारित नियमांमध्ये कमी कालावधीच्या प्लॅनबाबतही तरतूद करण्यात आली आहे.
जर दूरसंचार कंपन्या कमी वैधतेचे बंडल्ड प्लॅन उपलब्ध करून देत असतील, तर त्याच कालावधीसाठी संबंधित व्हॉइस आणि SMS-only व्हाउचर देखील उपलब्ध करून द्यावे लागतील. अशा व्हाउचरची किंमतही योग्य प्रमाणात कमी करण्याची तरतूद आहे.
यामुळे ग्राहकांना त्यांच्या प्रत्यक्ष गरजेनुसार प्लॅन निवडण्याची अधिक संधी मिळू शकते.
🔷नियमांमागे मोठी सल्लामसलत प्रक्रिया
या बदलांपूर्वी TRAI ने संबंधित भागधारकांकडून मते आणि सूचना मागवल्या होत्या. या सल्लामसलत प्रक्रियेत एकूण 1,132 प्रतिसाद प्राप्त झाले.
ग्राहकांच्या गरजा, दूरसंचार कंपन्यांचे व्यावसायिक हित आणि उपलब्ध सेवा यांचा विचार करून सुधारित नियम तयार करण्यात आल्याचे या प्रक्रियेतून स्पष्ट होते.
🔸राघव चड्ढा यांनी व्यक्त केला समाधानाचा सूर
या बदलांचे श्रेय राघव चड्ढा यांनी संसदेत यापूर्वी मांडलेल्या मुद्द्यांशी जोडले आहे. ग्राहकांच्या समस्या लोकप्रतिनिधींनी सातत्याने मांडल्यास त्यातून नियामक पातळीवर बदल होऊ शकतात, असे त्यांनी म्हटले.
त्यांच्या मते, ग्राहकांच्या दैनंदिन जीवनाशी संबंधित प्रश्न संसदेत मांडणे आणि त्यावर पाठपुरावा करणे महत्त्वाचे आहे.
🟢ग्राहकांसाठी नेमका काय बदल होणार?
नव्या नियमांमुळे ग्राहकांना पुढील प्रकारचे पर्याय अधिक उपलब्ध होण्याची शक्यता आहे:
* 30 दिवसांची वैधता असलेले रिचार्ज प्लॅन
* 30 दिवसांपेक्षा कमी वैधतेचे व्हॉइस-SMS-only प्लॅन
* फक्त कॉलिंग आणि SMSसाठी रिचार्जचे पर्याय
* दर महिन्याला त्याच तारखेला नूतनीकरण होणारे प्लॅन
* कमी कालावधीच्या बंडल्ड प्लॅनसोबत संबंधित व्हॉइस-SMS-only पर्याय
मात्र या नियमांचा अर्थ असा नाही की प्रत्येक कंपनीने प्रत्येक प्रकारचा प्लॅन एकाच किंमतीत किंवा एकाच स्वरूपात द्यावा. प्रत्यक्षात कोणते प्लॅन, किती किमतीत आणि कोणत्या अटींवर उपलब्ध होतील, हे संबंधित दूरसंचार कंपन्यांच्या टॅरिफवर अवलंबून असेल.
थोडक्यात
28 दिवसांच्या रिचार्जमुळे वर्षाला 13 वेळा रिचार्ज करण्याचा प्रश्न, डेटा नको असलेल्या ग्राहकांसाठी स्वतंत्र पर्याय आणि दर महिन्याला ठराविक तारखेला रिचार्ज करण्याची सुविधा—या तिन्ही बाबींमध्ये नव्या TRAI नियमांमुळे ग्राहकांना अधिक पर्याय मिळण्याची शक्यता आहे.
